Realisme en idealisme strijden om voorrang in De Rode Hoed

Wat doen we met moeder aarde, waarom zijn grondprijzen in Nederland zo hoog en valt er iets aan te doen? Het thema van de debatserie “It’s the food, my friend” op 18 maart 2019. Veel creatieve ideeën deze avond in de Rode Hoed in Amsterdam, maar de betere prijs voor de boer bleef weer eens hulpeloos in de lucht hangen. “Verdienmodellen” werden genoemd, maar daar bleef het bij. Consumenten, burgers of overheid: wie neemt de ‘externe kosten’ van duurzamere productie voor zijn rekening?

Nederlandse grondprijzen zijn sinds 1960 gestegen van € 5.000 naar € 60.000 per hectare. Het areaal landbouwgrond loopt terug. Ja, duurzaamheid is voor boeren en tuinders belangrijk. Ze weten zelf het beste wat goed is voor hun grond. Maar de korte termijn dicteert: de lening moet worden terugbetaald. En: buurman’s land komt maar één keer te koop. Dat werd geïllustreerd door melkveehouder Marije Klever uit De Meern.

Its the food my friend 2 18 mrt 2019.JPGDe beste presentatie kwam vanavond van Krijn Poppe van Wageningen UR die er realisme in bracht met bijvoorbeeld het model van de tredmolen van Willard Cochrane (1958). Boeren worden gedwongen mee te gaan met de economische slijtageslag door technologische ontwikkeling en arbeidsbesparing, schaalvergroting en intensivering. Er ontstaat zo een tegenstelling tussen het korte- en langetermijnbelang. Poppe pleitte voor een verplichting om één op vier rustgewassen in het bouwplan. Of dat vierde gewas dan gefinancierd zou moeten worden door het Europese Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (GLB), liet hij in het midden. Het GLB is op dit moment goed voor bijna 400 euro inkomensondersteuning per hectare landbouwgrond. Als je dat geld op gaat hangen aan maatschappelijke prestaties, wordt het een compensatie voor extra kosten en/of opbrengstdaling. De ratrace waar de boer in zit, wordt zo alleen maar meer gestimuleerd. Maar het is wel waar dat GLB-betalingsrechten nu vaak verdisconteerd zijn in landprijzen. Verpachters brengen het al snel in rekening bij hun pachters en dan komt het geld niet op de juiste plek. 

Ecoloog Louise Vet, voorzitter van het Platform Biodiversiteit, bracht met veel enthousiasme haar pleidooi om goed bodembeheer te verbinden met maatschappelijke en financiële waarden. LTO Nederland doet ook mee aan het Platform, evenals supermarktkoepel CBL, die “haar leden gaat stimuleren” bij het beter belonen van biodiversiteit. Verdienmodellen worden nadrukkelijk genoemd in het actieplan van het Platform dat in december 2018 werd gepresenteerd. Maar hoe krijgt dat vorm? Ja, de Rabobank geeft mogelijk rentekorting en waterschappen zouden hun heffing kunnen verlagen. Maar is dat niet gewoon het intern schuiven met geld? Het komt zo niet echt uit de markt. Er zijn ‘impactinvesteerder’, maar die nemen kennelijk genoegen met een lagere prijs dan wat de markt hen zou kunnen geven. Heel mooi, maar voor slechts enkelen weggelegd. Volgens Harry Smit van de Rabobank wordt die beloning uit de markt ‘nooit heel geweldig’.

Amsterdam 18 mrt 2019.jpg

Harry Smit verwacht trouwens dat de grondprijzen aan een plafond zitten, want: 

  • de rente zit al jaren op een minimum. Dat heeft grondprijzen opgejaagd. Als je bij 5% rente € 40.000 kan betalen, dan kan je bij 2,5% tot € 80.000 gaan. De rente kan nu alleen maar omhoog. Meteen een waarschuwing voor een ieder die nu zwaar gefinancierd zit;
  • opbrengsten zitten aan een plafond;
  • het GLB-budget staat onder druk. Nederland wil er bijvoorbeeld op korten. 

Stichting BD-Grondbeheer (gelieerd aan Triodos Bank) probeert volgens Kees van Biert gronden aan de markt te onttrekken en aan te bieden aan biologisch-dynamische boeren. Zo geeft Grondbeheer eeuwigdurende obligaties uit. Het nieuwste initiatief is KIEM, een samenwerkingsverband met Triodos Sustainable Finance Foundation. De eerste aankopen zijn gedaan: 43 hectare grond in de Flevopolder en 13 hectare in de Achterhoek. Vanuit de zaal kwam een pleidooi van Damaris Matthijsen om landbouwgrond in handen te geven van de gemeenschap (Commons). Reactie van Krijn Poppe: “je kan de grond niet laten beheren door de overheid”. En: “als u naar zo’n systeem wilt, heeft u een organisatieprobleem”. Even weer met beide benen op diezelfde grond, na een avondje vrijdenken.

Klaas Johan Osinga

22 maart 2019

BRON:
Klaas Johan Osinga
Naar boven